พระธรรมโกศาจารย์ (ประยูร ธมฺมจิตฺโต) อธิการบดีมหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณ์ราชวิทยาลัย กล่าวปาฐกถาพิเศษหัวข้อ “บัณฑิตอุดมคติ : ทางรอดของสังคมไทยในพุทธทัศนะ” ในงานประชุมวิชาการประจำปี 2551 เครือข่ายสถาบันอุดมศึกษาเขตภาคกลางเพื่อพัฒนาบัณฑิตอุดมคติไทย เรื่อง “ บัณฑิตอุดมคติทางรอดของสังคมไทย” เมื่อเร็ว ๆนี้ ว่า ขณะนี้การเรียนการสอนในระดับปริญญาโท - ปริญญาเอก ไม่ได้สอนให้บัณฑิตได้คิด วิเคราะห์การเรียนเอง เอาแต่ลอกผู้อื่น และทุกวันนี้เรามุ่งเน้นแต่ความเป็นเลิศทางวิชาการ

ขณะที่ผู้เรียนเอาแต่ผลิตของซ้ำๆ ลอกเลียนแบบกัน โดยไม่เคยคิดหรือแสดงความคิดของตนเองเลย ซึ่งบัณฑิตอุดมคติที่อยากให้เป็นคือมีความฉลาด ขยัน ซื่อสัตย์ และ มีมนุษยสัมพันธ์ ซึ่งแม้จะทำได้ไม่ง่าย แต่ก็ควรที่จะต้องทำ นอกจากนี้ต้องสอนผู้เรียนให้เข้าใจคนอื่นด้วย โดยเน้นอ่านคนให้ออก บอกคนได้ ใช้คนเป็น เห็นตนเองชัด และสิ่งที่อยากให้สถาบันการศึกษาทุกแห่งเน้นคือทำอย่างไรให้นิสิต นักศึกษาเป็นผู้มีสติอยู่กับปัจจุบัน เพราะเมื่อไหร่เรามีสติปัญญาจะเกิด แต่เมื่อไหร่สติเตลิดมักจะเกิดปัญหาเสมอ

“ บัณฑิตในอุดมคติต้องมองประโยชน์ 2 อย่าง คือ ประโยชน์เพื่อตัวเอง และประโยชน์เพื่อส่วนรวม และขอย้ำการผลิตบัณฑิตที่พึงประสงค์ในโลกปัจจุบัต้องมีความฉลาด ขยัน ซื่อสัตย์ มนุษย์สัมพันธ์ ไม่ใช่ผลิตบัณฑิตโง่ ขี้เกียจ ซื่อบื้อ รวมทั้งสถาบันการศึกษาต้องทำให้บัณฑิตรู้รอบ และไม่เน้นการสอนเพียง เพื่อการจำเท่านั้น ต้องสอนให้ผู้เรียนสามารถเชื่อมโยง หาเหตุผลให้ได้ รู้มากกว่าสิ่งที่เห็น เข้าใจมากกว่าสิ่งที่ได้ฟังมา คัดแยกแยะได้ด้วยตัวเอง รวมทั้งต้องดูว่าจะทำอย่างไรให้ผู้เรียนเป็นคนใฝ่รู้ตลอดชีวิต เสมือนด้วยน้ำที่ไม่เคยเต็ม ซึ่งการจะได้บัณฑิตในลักษณะนี้ ผู้สอนต้องไม่สอนเพียงอย่างเดียว แต่ต้องเน้นให้ผู้เรียนลงมือปฏิบัติ และแก้ปัญหาให้ได้ด้วย”พระธรรมโกศาจารย์ กล่าว